Miyom beslenmesi konusunda kanıta dayalı bir rehber.
Belki geçen hafta, tamamen başka bir şikâyet için girdiğiniz bir ultrasondan, daha önce hiç düşünmek zorunda kalmadığınız bir kelimeyle çıktınız. Belki de yıllardır iki saatte pedinizi taşıran kanamalarla yaşıyorsunuz: yolculukları tuvaletlere göre planlayarak, çantanızda yedek kıyafet taşıyarak, "bizim ailede kanamalar zaten böyledir" cümlesini duyarak — ve bunun bir adı olduğunu ancak şimdi öğrendiniz. Her iki durumda da neredeyse kesin olarak arama yaptınız ve neredeyse kesin olarak size kendinden çok emin cevaplar verildi: süt ürünlerini kes, kırmızı eti kes, gluteni kes, üç haftalık miyom detoksuna başla, şu bitki karışımını iç, küçülecek.
Daha derin bir bakış için: Preeklampsi ve Gebelikte Tansiyon: Beslenmenin Yapabildikleri ve Yapamadıkları — Preeklampsi beslenme.
Beslenmeye dair tek bir öneriden önce iki şey söylemek istiyorum. Miyomlar son derece yaygındır — jinekolojide en sık karşılaşılan bulgular arasında — ve sizin sebep olduğunuz bir şey değildir. Onları yiyip içerek oluşturmadınız, kilonuzun bir sonucu değiller ve iradenizin bir kaydı hiç değiller. Miyom beslenmesi aramanız son derece makul bir davranıştı; ben de bunun neyi verebileceği ve neyi veremeyeceği konusunda dürüst olacağım. Bir güvenlik notu en başa ait. Bir saat ya da daha kısa sürede pedi taşıran kanama, sel gibi boşalma, iri pıhtılar düşürmek, âdet arası kanama, baş dönmesi, ayağa kalkınca hızlanan kalp atışı ya da eskiden rahat çıktığınız merdivende nefes darlığı; kahvaltınızı değiştirme değil, kısa süre içinde doktorunuza başvurma sebebidir.
Miyom Nedir ve Neden Sizin Suçunuz Değil
Miyomlar rahmin kas duvarında gelişen iyi huylu büyümelerdir. Aynı kelime, hiç fark etmeyeceği tek bir küçük miyomu olan kadını da, rahmi çevresindeki her organa bastıracak kadar biçim değiştirmiş kadını da kapsıyor. Onları öngörülemez kılan şey şu: miyomun yeri, büyüklüğünden daha belirleyicidir.
- Rahim boşluğuna doğru büyüyenler — küçük olsalar bile yoğun ve uzun kanamaya yol açarlar.
- Kas duvarının içinde oturanlar — kanama, kramp ve karnın alt kısmında sürekli bir ağırlık, çekilme hissi.
- Dışa doğru büyüyenler — genelde az kanama, ama mesaneye bastırınca sık ve acil idrar hissi, bağırsağa bastırınca kabızlık, gaz ve tam boşalmama hissi.
- Hormonal uyarıya duyarlıdırlar — bu yüzden şikâyetler çoğunlukla üreme çağında belirir ve menopozdan sonra sıklıkla yatışır.
Bu mekanizmaların hiçbirinin beslenmeyle ilgili olmadığını fark edin. Miyom büyümesini hormonal sinyaller ve aile öyküsü gibi etkenler yönlendirir — hiçbir beslenme biçiminin yazmadığı, hiçbirinin de geri alamayacağı şeyler. [TK: aile öyküsü ve etnik köken risk faktörlerini prevalans rakamı vermeden nasıl ifade etmek istediğinizi onaylayın]
Bir de şu var: bu tablo rutin biçimde normalleştiriliyor. Çok yoğun kanama, kadın ortalama bir âdetin nasıl bir şey olduğunu artık bilmeyecek hâle gelene kadar sıradan hayatın içine sinmiş oluyor; ardından gelen kansızlık ise yorgunluk hanesine yazılıyor. [TK: klinik gözlem — miyomu olan danışanların pratiğinize genellikle nasıl geldiği ve kanamaları hakkında daha önce ne duydukları]
Miyom Beslenmesi Konusunda Dürüst Tablo
Dürüst tablo şu ve bunu sekiz ay titiz beslendikten sonra keşfetmenizi değil, benden duymanızı tercih ederim.
Hiçbir beslenme düzeninin bir miyomu küçülttüğü gösterilmemiştir ve tıbbi ya da cerrahi tedavi ihtiyacını ortadan kaldıran bir diyet yoktur. Bu kararlar jinekoloğunuza aittir: şikâyetler hafifse takip, kanamayı kontrol etmek ya da ameliyat öncesi miyomu küçültmek için ilaç, ablasyon, rahim arteri embolizasyonu, miyomektomi ya da histerektomi. Hangisinin uygun olduğu şikâyetlerinize, miyomlarınıza, yaşınıza ve ileride gebelik isteyip istemediğinize bağlıdır — bir yazının değil, bir uzmanın konusu. Beslenme bunların tamamının yanında yürür ve hiçbirinin yerini almaz.
Bu da beni bu teşhisin etrafında kurulmuş pazara getiriyor; burada dikkatli olmak için özel bir sebebim var. Miyom detoks programları, küçültme protokolü diye satılan hint yağı kompresleri, "erittiği" söylenen karışımlar: jinekologların ameliyatla tedavi ettiği bir duruma bir şey çare olarak sunuluyorsa, orada bildirilen bir bulgu değil, satılan bir iddia vardır. İkinci yüksek lisansım fitoterapi üzerine ve beni temkinli kılan tam olarak bu eğitim. Bitkilerin gerçek bir farmakolojisi vardır — onları okumanın amacı da budur, bir bitkisel ürünün kimse sizi uyarmadan kanamayı etkileyebilmesinin ya da ilacınızla etkileşebilmesinin sebebi de. Hâlihazırda bir şey kullanıyorsanız paniğe kapılıp kesmek yerine bir sonraki muayenenize götürün ve ameliyat öncesinde jinekoloğunuza mutlaka söyleyin.
Anti-inflamatuvar beslenme tartışmasından koruduğum kısım, hiçbir zaman miyoma özgü olmayan kısmıdır: sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı, balık ve kuruyemiş üzerine kurulu bir örüntünün genel sağlık için sağlam bir kanıt temeli vardır. Böyle yemeye değer. Bu bir miyom tedavisi değildir.
Aşırı Kanama ve Demir: Beslenmenin En Güçlü Kaldıracı
Beslenmenin yalnızca destekleyici olmaktan çıktığı yer burası ve bu sayfadaki en işe yarar bilgi de bu.
Her yoğun âdet size demir kaybettirir; bu yıllarca ay ay tekrarlandığında depolarınız, rutin bir kan sayımında herhangi bir şey görünmeden çok önce sessizce boşalır. Hissettirdiği şey hiç dramatik değildir: uykuyla geçmeyen bitkinlik, merdivende nefes darlığı, az bir eforla çarpan kalp, soğuk eller, baş ağrısı, dikkat toplayamama, duşta dökülen saç, geceleri huzursuz bacaklar. Kadınlar bunların tamamını yoğunluğa yazar. Çoğu zaman sebep demirdir.
Burada birbirinden gerçekten farklı iki mesele var. Birincisi, alımı istikrarlı ve iyi emilen bir düzeyde tutmak anlamında beslenmeyle gelen demir:
- Hayvansal kaynaklı demir — kırmızı et, ciğer, tavuk, hindi, balık, midye — en kolay emilen biçimdir.
- Bitkisel kaynaklı demir — mercimek, nohut, kuru fasulye, tahin, kabak çekirdeği, koyu yeşil yapraklılar, kuru kayısı, pekmez — tek başına çok daha zayıf emilir, C vitaminiyle birlikte ise belirgin biçimde daha iyi. Mercimek çorbasına bol limon, kuru fasulyeye domates, yemekten sonra bir mandalina.
- Çay ve kahve demir emilimini ciddi biçimde azaltır, kalsiyum da demirle yarışır. Türkiye'de en sık rastladığım tablo yemeğin hemen üzerine içilen demli çaydır; onu öğün aralarına almak ve büyük bir yoğurt ya da ayran porsiyonunu günün en demir yoğun öğününden ayırmak bedava, kolay ve gerçekten kıymetli bir değişikliktir.
İkincisi, hâlihazırda var olan bir eksikliği tedavi etmek ve burada açık konuşacağım: bunu besinle yapamazsınız. Depolar bir kez boşaldığında, beslenmeyle gelen demir onları aşırı kanamanın boşalttığı hızda dolduramaz. Bunun için tedavi dozunda bir takviye, kimi zaman damar yoluyla demir ve her hâlükârda hangisi olacağına karar veren bir hekim gerekir — çünkü demir yükü kendi başına gerçek bir sorundur, bazı kişilerde fazla demir zararlıdır ve emilmeyen demir, zaten tablonuzun parçası olabilecek kabızlığı ağırlaştırır.
Bu yüzden danışanlarımdan tahmin etmek yerine ölçmelerini isterim. Tek başına hemoglobin sonucu depolar hakkında çok az şey söyler; kimse bir şeye başlamadan önce ferritin dahil düzgün bir demir paneli görmeyi tercih ederim. [TK: hangi demir panelini istediğinizi ve inflamasyon ferritini yükseltirken yorumu nasıl yaptığınızı onaylayın] Yazılarda demir dozu vermiyorum ve bu bilinçli bir tercih: doğru doz, doğru form ve doğru süre sizin sonuçlarınıza, mide-bağırsak toleransınıza ve kullandığınız diğer ilaçlara bağlıdır, tanımadığım biri için yazılmış bir sayı ise plan değildir. [TK: klinik gözlem — aşırı kanaması olan danışanlarda demir durumu doğru saptanıp tedavi edildiğinde ilk neyin değiştiği]
Baskın şikâyetiniz kanama ise, âdet döngüsü ve demir konusunu daha ayrıntılı ele aldığım demir eksikliği anemisi yazımı blog sayfamda bulabilirsiniz. Ve lütfen süregelen aşırı kanamayı kendi başına tıbbi bir mesele olarak ele alın. Tedavi edilebilir bir şeydir ve onu sineye çekmek zorunda değilsiniz.
Genel Beslenme Örüntüsü ve Gözlemsel Araştırmaların Söyledikleri
Miyomu olan kadınların ne yediğini miyomu olmayanlarla karşılaştıran bir gözlemsel araştırma birikimi var ve bunu dikkatle anlatmak gerekiyor, çünkü sıklıkla bir tedavi çalışmasıymış gibi aktarılıyor.
Kabaca, sebze, meyve ve baklagil alımının yüksek olması miyom bulunma olasılığının düşüklüğüyle ilişkilendirilmiştir; bazı çalışmalar süt ürünleri alımıyla bir yönde, alkolle başka bir yönde ilişkiler bulmuştur. Bunlar popülasyonlardan çıkarılmış ilişkilerdir, bireylerde gösterilmiş etkiler değil. Farklı beslenseniz miyomlarınızın oluşmayacağını söyleyemezler ve şimdi farklı beslenmenizin var olanları değiştireceğini kesinlikle söyleyemezler. Bu alandaki araştırma gerçekten karışık ve ben bunu bir reçeteye dönüştürmeyeceğim.
Alkolü yine de ayrıca anmak isterim: yorgunluğun zaten sorun olduğu bir noktada uykuya hiçbir faydası yoktur ve ölçülü tutmak düşük maliyetli bir karardır.
D vitamininden söz etmeye değer, çünkü buradaki ilgi gerçek — düşük D vitamini düzeyi miyomların yanında, olası bir etken olarak araştırılmayı hak edecek sıklıkta gözlenmiştir. Kanıtlanmamış olan şey, bunu düzeltmenin bir şeyi küçülttüğüdür. Yine de düzeyinizi bilmeye değer: Hollanda, Belçika ve Almanya'da yaşayan kadınların çoğu yılın büyük bölümünde neredeyse hiç D vitamini üretmiyor, Türkiye'de ise güneşli bir ülkede yaşamak tek başına yeterli olmuyor. Varsaymak yerine ölçtürün ve ne alacağınızı bir takviye etiketindeki sayıya değil, kendi sonucunuza bakarak doktorunuzla kararlaştırın. [TK: D vitamini test yolunu Hollanda, Belçika, Almanya ve Türkiye için nasıl anlatmak istediğinizi ve bir takviye aralığı verip vermeyeceğinizi onaylayın]
Lif, Bağırsak ve Mesane: Basınç Şikâyetleriyle Yaşamak
Miyomlarınız arkaya doğru bağırsağa ya da öne doğru mesaneye bastırıyorsa, kabızlık küçük bir rahatsızlık olmaktan çıkar. Zaten kalabalık bir karın boşluğunda dolu bir bağırsak demek: daha fazla basınç, daha fazla gaz, daha fazla çekilme hissi ve tuvalete gidip bir şey olmadan dönmek.
Lif tam burada değerini kazanır, ama biraz özen ister:
- Kademeli artırın. Bir haftada çok azdan çok fazlaya geçmek, basınç altındaki bir karnın en son ihtiyaç duyduğu şişkinliği yapar.
- Şişiren değil yumuşatan lifi tercih edin: yulaf, arpa, mercimek, chia ve öğütülmüş keten tohumu, iyi pişmiş sebzeler, size iyi geliyorsa kivi ya da kuru erik.
- Lifin yanına sıvı gerekir. Su, bitki çayı, çorba ve ayran hepsi sayılır.
- Hareket bir bağırsak tedavisidir. Akşam yemeğinden sonraki kısa bir yürüyüş, bu iş için satılan çoğu şeyden fazlasını yapar.
- İyi boşalmayan bir mesaneyi görmezden gelmeyin. Tuvalet sayısını azaltmak için sıvıyı kısmak tersine çalışır; idrar yapmakta zorlanmak ise sessizce idare edilecek değil, bildirilecek bir durumdur.
Endometriozis ile miyom sık sık bir arada bulunur; âdet ağrısı, ilişkide ağrı ya da miyom tablosuna oturmayan bir ağrınız da varsa, bu örüntü için hormon sağlığı ve jinekolojik beslenme alanında yürüttüğüm çalışmaya bakmaya değer.
Kilo, Şişkin Karın ve Bu Konuyu Neden Dikkatle Ele Alıyorum
Miyom diye arama yaptığınızda, sizi hiç görmemiş insanlar tarafından tekrar tekrar kilo vermeniz söylenecek. Burada dikkatli olmak istiyorum, çünkü bu konunun alışıldık ele alınışı zarar veriyor.
Vücut ağırlığı popülasyon verilerinde miyom riskiyle ilişkilendirilir; daha büyük bir beden miyomların muayenede değerlendirilmesini zorlaştırabilir ve ameliyatı karmaşıklaştırabilir. Bunlar gerçek klinik bilgiler ve saklamıyorum. Ama binlerce kadın üzerinden kurulan bir ilişki, sizin miyomlarınızın neden büyüdüğü hakkında hiçbir şey söylemez ve kilo vermenin var olan miyomları küçülttüğüne dair bir kanıt yoktur. Benim pratiğimde kilo bilgi olarak konuşulur, koz olarak asla ve yardım almanın ön koşulu olarak hiç. Sizi bitiren bir kanamayı araştırmadan önce "önce zayıflayın" diyen bir hekim varsa, orada başarısız olan siz değil o görüşmedir. Yaklaşımım baştan sona kilo-nötrdür: davranışlar, şikâyetler ve yeterlilik üzerine kurulu.
Bir de neredeyse hiç dile getirilmeyen bir şey var. Büyük bir miyom karnın alt kısmını öne doğru çıkarır ve onu taşıyan kadına çoğu zaman kilo aldığı söylenir. Bir beden büyük pantolon alır. Yeniden diyete girer. Aynanın önünde yandan durup, tamamen yapısal olan ve yediklerinin hiçbir ilgisi olmayan bir şişkinlik için sessiz bir utanç duyar. Bu sizseniz: karnınız bir karne değil. [TK: klinik gözlem — karın şişliğini yağ artışı sandığını düşünen danışanlarla bu konuşmayı nasıl açtığınız]
Ameliyat gündemdeyse, beslenmenin çok gösterişsiz ama net bir işi var. Bir ameliyata kansız ve kısıtlayıcı bir diyetle tükenmiş girmek mümkün olan en kötü hazırlıktır; demir depoları ele alınmış, protein alımı yeterli ve bağırsağı çalışan bir beden ise yara iyileşmesi ve sonraki haftalar için gerçekten daha iyi bir hazırlıktır. Demiri düzeltmek zaman aldığı için bu konuşmayı son iki haftada değil, ameliyat ilk planlandığında açın. [TK: planlı jinekolojik ameliyattan ne kadar önce demir ve beslenme hazırlığına başlamayı tercih ettiğinizi onaylayın]
Demir Dostu ve Karnı Yormayan Bir Örnek Gün
Bu ilkelerin sıradan bir günde nasıl bir araya geldiğini göstermek istiyorum. Bu bir reçete değil, örnektir; porsiyonlar size ait ve önemli olan menü değil kurgudur.
- Kahvaltı: menemen ya da haşlanmış yumurta, yanında beyaz peynir, bol maydanoz ve domates, tam buğday ekmeği. Çayı kahvaltının üzerine değil, kuşluk vaktine bırakın.
- Kuşluk: tahin-pekmez sürülmüş bir dilim ekmek ya da bir avuç kuru kayısı ve ceviz.
- Öğle: bol limonlu mercimek çorbası, yanında bir dilim ekmek ve zeytinyağlı bir sebze. Ilık, yumuşak, demir açısından zengin ve kalabalık bir karna kolay.
- İkindi: mevsim meyvesi ve yoğurt ya da bir kâse humus ile salatalık.
- Akşam: ızgara balık, tavuk ya da bir kuru baklagil yemeği, yanında bulgur pilavı ve pişmiş sebze — çiğ salata sizi şişiriyorsa büyük bir çoban salatası yerine pişmişi tercih edin.
- Gece: kefir ya da bir bardak ayran, kabızlık tablonuzun parçasıysa iki kivi.
Menüye değil örüntüye dikkat edin. Günde iki kez demir açısından zengin bir şey, yanında C vitamini, çay ve kahve öğünlerden ayrı, büyük yoğurt-ayran porsiyonu en demir yoğun öğünden uzakta, lif daha çok pişmiş ve yumuşak kaynaklardan ve üç büyük öğün yerine daha küçük, daha sık öğünler — çünkü şişkin bir karın ölçülü hacimleri çok daha iyi tolere eder. Kanamanın yoğun olduğu günlerde demirli besinlere ve sıvıya bilinçli olarak yaklaşın ve daha az değil, daha çok yemeye ihtiyaç duymayı bekleyin.
Yaygın Miyom Mitleri
"Süt ürünlerini, kırmızı eti ve gluteni kesersem miyomlarım küçülür."
Bu besinleri çıkarmanın miyom boyutunu değiştirdiğine dair sağlam bir kanıt yoktur. Süt ürünleriyle ilgili gözlemsel araştırmalar çalışmalar arasında farklı yönleri işaret ediyor, gluten ise çölyak hastalığınız yoksa miyomla ilgisizdir. Aşırı kanarken kırmızı eti kesmek bir demir sorununu ağırlaştırabilir, yani bu tavsiyenin somut bir bedeli var.
"Miyom detoksu ya da bitkisel bir protokol onları eritir."
Bu amaçla satılan hiçbir ürünün bir miyomu erittiği gösterilmemiştir ve bu ürünler böyle bir iddianın gerektirdiği düzeyde denenmiş değildir. Arkamda fitoterapi eğitimi olan biri olarak şunu eklerim: bitkisel ürünler otomatik olarak masum değildir — bir kısmı kanamayı etkiler ya da ilaçlarla etkileşir, ki kansızsanız veya ameliyat bekliyorsanız bu ciddi bir meseledir.
"Kansızlığımı pekmez, ıspanak ve kuru kayısıyla düzeltirim."
Demirden zengin besinler depolarınızı korumaya yardım eder, ama aşırı kanama sürerken zaten boşalmış depoları dolduramazlar. Tanısı konmuş demir eksikliği hekiminizden doğru dozda bir tedavi gerektirir; besinler bu tedavinin yanında yürür.
"Soya ve fitoöstrojenler miyomu besler, uzak durmalıyım."
Kanıtlar tofu, tempeh ve soya içeceği gibi bütün hâlindeki soya besinlerinden uzak durmayı desteklemiyor; bunlar üstelik iyi protein ve demir kaynaklarıdır. Yoğunlaştırılmış, izole takviyeler ayrı bir konudur ve iki yönde de varsaymak yerine doktorunuza sormaya değer.
Hanzi Nutrition ile Çalışmak
Ben bir diyetisyenim ve miyom konusundaki durumum açık: büyümeler jinekoloğunuza ait, içinden geçtiğiniz aylar ise bana. Hedef daha küçük bir miyom değil; işlevini görebildiğiniz bir ay — sessizce boşalmak yerine yeniden dolan demir depoları, basıncı çekilebilir kılacak kadar çalışan bir bağırsak ve zaten kalabalık bir karın için ölçülmüş öğünler.
Hanzi Nutrition'da Hollanda, Belçika, Almanya ve Türkiye'deki danışanlarla tamamen çevrimiçi, İngilizce ve Türkçe çalışıyorum. İlk görüşmede kanama örüntünüzü, şikâyetlerinizi, varsa kan sonuçlarınızı, ilaç ve takviyelerinizi ve diyet geçmişinizi hiçbirini yargılamadan ele alıyoruz. Ardından mutfağınıza, kültürünüze, bütçenize ve gerçek programınıza göre kişiselleştirilmiş bir plan kuruyorum; belkemiği demir yeterliliği ve bağırsak konforu oluyor. Sonuçlarınız tedavi gerektiren bir eksikliği düşündürüyorsa bunu açıkça söylüyor ve doktorunuzla eşgüdüm içinde çalışıyorum. Sonrasında yanınızda kalıyorum — tetkikler, ilaç değişiklikleri ve gerekirse ameliyat ve iyileşme dönemi boyunca. Fitoterapi sorularınız bu odada her zaman hoş karşılanır.
Miyomlar sizi tükettiyse, yoğun kanıyorsanız ve küçültme vaat eden diyetlerden yorulduysanız, kişisel planınızı alın ya da bana ulaşın; jinekoloğunuzun tedavisinin yanında yürüyen bir beslenme desteği kuralım.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi bakımın yerine geçmez. Beslenme, takviye veya tedavinizde yapacağınız değişiklikleri lütfen doktorunuzla birlikte planlayın.
İlgili Yazılar
Aynı temadaki diğer yazılarımız:
